Z dziejów Skrajnicy

Strona główna » Aktualności » Z dziejów Skrajnicy

wielkość tekstu:A | A | A

Kontynuujemy cykl artykułów dotyczących historii gminy Olsztyn w setną rocznicę  odzyskania przez Polskę niepodległości. Aktualnie proponujemy zapoznanie się z kolejnym tekstem Marka Romańskiego, nauczyciela historii Szkoły Podstawowej w Kusiętach, tym razem pod tytułem "Z dziejów Skrajnicy". Przypominamy, że wszystkie teksty z tego cyklu są opublikowane również dodatkowo na naszej stronie internetowej w zakładce Dokumentacja dziejów.
Skrajnica - Wieś sołecka o nazwie topograficznej (skraj, skrajny gwarowo skrajniec). Wójtostwo Skrajnica (pod nazwą wójtostwo olsztyńskie) liczące około pół łanu ziemi poświadczone zostało dopiero w 1578 roku. (wówczas było w posiadaniu szlachcica Wojciecha Jankowskiego), choć wójt występuje nieco wcześniej, bo w 1564 r. Poświadczają je także późniejsze rejestry poborowe, a także lustracja z 1620 r. oraz rewizja z 1631 r. Dopiero jednak źródła z XVIII wieku (m.in. z lat 1733, 1775) pozwalają zlokalizować położenie wójtostwa. Było ono wówczas zwane wójtostwem Skrajnicą, co oznacza, że znajdowało się na zachód od miasta Olsztynek w miejscu dzisiejszej wsi Skrajnica. Wypis z akt grodzkich krakowskich z 1733 roku potwierdza wprowadzenie małżonków Józefa Żarskiego i Marianny z Gołuchowic w posiadanie wójtostwa Skrajnica.  Inwentarz wójtostwa Skrajnica z 1775 roku spisany zostaje w związku z oddaniem go w posiadanie Kajetanowi Żarskiemu.
W lustracji województwa krakowskiego z 1789 roku lustratorzy królewscy podają "Wójtostwo Skraynica z jurysdykcyją w Olsztynie. W posesyi ur. Kajetana Żarskiego, który za przywilejem sobie służącym zostaje. Ma poddanych 3, każdy z nich robi po 2 dni pieszych w tydzień.Intrata z tegoż wójtostwa tabelą wysiewów podana, a przez ur. Kajetana Żarskiego zaprzysiężona, którą sposobem ziemiańskim, tj. 1,5 ziarna, na intratę z wysiewów ceną na Komisyi w powiecie lelowskim ustanowioną rachuje się:

Za żyta kor. 33, korzec po zł 6 rachując      

  198

Za pszenicy kor. 1 ćw. 2, po zł 8                 

   12        

Za jęczmienia kor. 3, po zł 5                        

   15        

Za owsa kor.13 ćw. 2, po zł 3

   40   gr  15

Za tatarki kor. 15, po zł 4                            

   60       

Za grochu kor. 1 ćw. 2, po zł 6                    

    9          

Czynszu od mieszczan olsztyńskich             

    6        

Arendy z propinacyi w mieście Olsztynie    

    200      

Całkowitej więc intraty wynosi                    

    540  gr 15


A że prawem niniejszym 2 kwarty podług niniejszej lustracyi od uprzywilejowanych posesorów ustanowiono jest, zatem dzieląc wyżej wyrażoną sumę intraty ustanowioną, wypada złp. 270, którą sumę rokrocznie posesor wójtostwa tegoż do Skarbu Koronnego wnosić ma"
Lustratorzy wspominają również proces w sądzie asesorskim w 1787 r. Kajetana Żarskiego z T. Potockim o wolną propinację w mieście Olsztynie i wyrąb w lasach starostwa olsztyńskiego. Kajetan Żarski siedział na wójtostwie Skrajnica jeszcze w 1798 roku.  Po utworzeniu Królestwa Polskiego w 1815 r. powołano w Olsztynie Towarzystwo Szkoły Elementarnej, do którego w 1820 roku zgłosiła również akces Skrajnica. W XIX wieku istniała kolonia i folwark. Kolonia miała cztery domy, 42 mieszkańców i 18 mórg, a folwark dwa domy, 10 mieszkańców i 219 mórg.  Folwark  - wójtostwo Skrajnica należący do  Dóbr Narodowych Olsztyn, został od nich oddzielony i sprzedany w XIX wieku w ręce prywatne. Właścicielami w tym czasie byli m.in. Jan Komornicki, Bolesław i Ludwika Więckowscy. O Bolesławie Więckowskim zmarłym w 1878 r. w wieku 48 lat krążyły legendy, między mieszkańcami, że po śmierci widywano go jak jeździł na koniu dookoła cmentarza olsztyńskiego i to w samo południe. Folwark był także własnością rodziny Tymienieckich. Skrajnica, według pisarza, księdza Jana Wiśniewskiego była rodzinną miejscowością pierwszego biskupa łódzkiego Wincentego Tymienieckiego.
W latach II Rzeczypospolitej miejscowość była podzielona na dwa sołectwa: Towarzystwo Okupników (w 1920 r. sołtys Gawron) oraz  Skrajnica (w 1920 r. sołtys Pluta). W spisie powszechnym z 1921 roku wymienione zostają : Skrajnica - kolonia z 16 budynkami i 84 mieszkańcami wyznania rzymsko-katolickiego oraz Skrajnica - wieś, gdzie znajduje się 17  budynków i mieszka tam 101 mieszkańców również wyznania rzymsko-katolickiego. Wśród obiektów fizjograficznych miejscowości wymieniane są m.in. pola o nazwach: Niwki, Stawki i Ostróbek. W 1939 r. Roman Podlejski ze Skrajnicy był wójtem Gminy Olsztyn.
Tragiczne wypadki miały miejsce we wsi Skrajnica w czasie II wojny światowej. 11 lipca 1944 r. Niemcy zamordowali rolnika Franciszka Stolarczyka oraz jego krewnych Józefa i Pelagię Caban, a także dwóch członków ruchu oporu, którzy przebywali w tym czasie w ich domu i chłopak, zatrudnionego przez Stolarczyka jako służącego. Ciała zamordowanych pogrzebano w polu w pobliżu gospodarstwa.
W 1970 roku Skrajnica liczyła 263,499 ha, mieszkało w niej 241 osób. W 1960 roku zelektryfikowano 82 zagrody.
W Skrajnicy znajduje się murowana kaplica pod wezwaniem Matki Bożej Wspomożycielki Wiernych. Pozwolenie na jej budowę otrzymano w 1988 roku. Budowa trwała około roku. Msze odpustowe odbywają się corocznie w Dniu Matki - 26 maja.
W miejscowości aktualnie działają między innymi Koło Gospodyń Wiejskich, Stowarzyszenie Ludowych Twórców Kultury i świetlica środowiskowa. Dociera tu komunikacja autobusowa. Przebiega tędy Jurajski Szlak Rowerowy "Olsztyński", a w sąsiedztwie Szlak Walk 7 DP - wrzesień 1939 (zielony) i Szlak im. B. Rychlik (czarny).

Bibliografia:
- Informacja pisemna Reginy Fiołek o kaplicy w Skrajnicy.
- Lustracja województwa krakowskiego : 1789. Cz. 2, Powiat lelowski oraz starostwo klobuckie i brzeźnickie / wydała Alicja Falniowska-Gradowska i Irena Rychlikowa, Wrocław 1963.
- Łągiewka K., Ziemiaństwo z okolic Częstochowy 1793 – 1945, http://www.genealodzy.czestochowa.pl/forum/dyskusje-dot-artykulow/(dostęp 15.10.2015)
- Nabiałek K., Starostwo olsztyńskie od XIV do połowy XVII wieku, Kraków 2012.
- Snoch B., Miejscowości sołeckie Gminy Olsztyn, „Almanach Częstochowy 2017”, Częstochowa 2017.
- Zugaj L., Historia Gminy Olsztyn. Akty prawne - Mapy - Dane.
- Informacje Punktu Dokumentacji Dziejów Gminy Olsztyn

                                                                                               Opracowanie: Marek Romański

czytano: 1626 razy

źródło: olsztyn-jurajski.pl

Strona główna

Ilość filmów: 14
dalej
Wyszukiwarka
na stronie   w aktualnościach
link
Ciekawostki

Sokole Góry to największy rezerwat przyrody znajdujący się na terenie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Nazwa nadana przez miejscową ludność pozwala ...dalej

Ogloszenia
  • link link link link link link link link link link
  • link
Urząd Gminy Olsztyn (C) 2018